Trabzon’un Ortahisar ilçesinde geçtiğimiz hafta sonu yaşanan istinat duvarı çökme vakasının benzerlerinin il genelindeki diğer büyük ölçekli taş istinat duvarlarında da yaşanabileceği belirtilerek il genelindeki tüm istinat duvarlarının incelenmesi çağrısında bulunuldu.
Trabzon’un Ortahisar ilçesine bağlı Karşıyaka Mahallesi’nde 21 Haziran günü meydana gelen istinat duvarı göçmesiyle ilgili TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Trabzon Şubesi tarafından hazırlanan teknik değerlendirme kamuoyuyla paylaşıldı.
Yaklaşık 12 metre yüksekliğindeki taş istinat duvarının çökmesine ilişkin yapılan ilk incelemelerde, yapının yalnızca tek bir nedenle değil; malzeme kalitesinden drenaj sistemine, proje hatalarından denetim eksikliklerine kadar birçok mühendislik kusurunun bir araya gelmesi sonucu göçtüğü değerlendirildi.
İMO Trabzon Şube Başkanı Mustafa Tiryaki, tarafından yapılan açıklamada, olay sırasında herhangi bir can kaybı veya yaralanmanın yaşanmamasının en büyük teselli olduğu belirtilirken, yaşanan olayın kentteki benzer yapıların güvenliği açısından da önemli uyarılar içerdiği vurgulandı. İlk incelemelerde, çökmenin sadece yüzeysel bir hasar olmadığı, yapının taşıyıcı sistemini doğrudan etkileyen ciddi mühendislik problemlerinden kaynaklandığı ifade edilirken, duvarın inşa sürecinde temel mühendislik prensiplerine yeterince uyulmadığının görüldüğü belirtildi.
"Kullanılan çimento harcı yetersiz"
Açıklamada, taş blokları birbirine bağlayan çimento harcının yeterli mukavemeti sağlayamadığı değerlendirilirken, kullanılan harcın zaman içerisinde dayanımını kaybetmesi nedeniyle taşların birlikte çalışamadığı ifade edildi. Bu durumun, duvarın bütüncül yapısını bozduğu ve yükleri taşıma kapasitesini önemli ölçüde azalttığı belirtilerek özellikle yüksek istinat yapılarında malzeme kalitesinin hayati önem taşıdığına dikkat çekildi.
Mustafa Tiryaki tarafından yapılan açıklamada, göçmenin en önemli nedenlerinden birinin ise drenaj sistemi olduğu belirtildi. Trabzon gibi yıl boyunca yoğun yağış alan bir bölgede istinat duvarlarının arkasında biriken suyun mutlaka kontrollü şekilde tahliye edilmesi gerektiği vurgulanırken, mevcut yapıda bulunan "barbakan" adı verilen tahliye deliklerinin işlevini yerine getiremediği kaydedildi.
Raporda, bunun nedeninin yanlış dolgu malzemesi kullanılması olduğu belirtilerek "Yanlış seçilen dolgu malzemesi zaman içerisinde tahliye deliklerini tıkamış, suyun dışarı atılması engellenmiştir. Bunun sonucunda duvar arkasında oluşan hidrostatik basınç artmış, zeminin oluşturduğu aktif itki kuvveti büyümüş ve duvara gelen yükler kritik seviyeye ulaşmıştır" ifadelerine yer verildi.
İMO Trabzon Şubesi’nin değerlendirmesinde yalnızca malzeme ve drenaj değil, yapının geometrik tasarımına ilişkin de önemli tespitlere yer verildi. Yaklaşık 12 metre yüksekliğindeki bir taş istinat duvarının, geoteknik mühendisliği esaslarına göre çok daha geniş bir temel oturumuna sahip olması ve yukarı doğru daralan bir kesit ile projelendirilmesi gerektiği ifade edildi.
"Mevcut duvarın kesit boyutları gerekli asgari mühendislik kriterlerini karşılamıyor"
Ancak arazi incelemelerinde mevcut duvarın kesit boyutlarının gerekli asgari mühendislik kriterlerini karşılamadığı vurgulanan açıklamada "12 metre yükseklikteki bir istinat yapısının, geoteknik mühendisliği kurallarına göre geniş bir taban oturumuna ve yukarıya doğru daralan bir tasarıma sahip olması gerekir. Gerçekleştirilen arazi incelemeleri neticesinde yerinde yapılmış bu yükseklikteki taş istinat duvar kesitinin gereken asgari geometrik boyutların çok gerisinde kaldığı gözlemlenmiştir. Yapıya gelen aktif toprak basıncı, hidrostatik yükleri karşılamada yetersiz olduğu ve taşıma kapasitesi sınır değerlerinin aşılmasına sonrası duvarın göçesine neden olduğu değerlendirilmektedir. Bu büyüklükteki bir yapının inşaat sürecinde teknik denetim mekanizmasının yetersiz kaldığı, şantiye aşamasında gerekli kontrollerin daha hassas yapılması gerçekliği aşikardır. Mevcut taş istinat duvarının üst kotu hizasından başlayan imar yolu, barındırdığı araç trafiği nedeniyle yapıya ek dinamik ve statik sürşarj yükleri etkilemektedir. Söz konusu trafik yükleri, duvarın statik ve stabilite hesaplarında muhakkak dikkate alınmalıdır. Ayrıca, yol yüzey sularının duvara sirayet etmesini önlemek adına gerekli altyapı ve drenaj sistemlerinin tesisi zorunludur. Saha incelemelerinde, yol imalatı esnasında herhangi bir drenaj altyapısının oluşturulmadığı tespit edilmiştir. Bu eksiklik, zemin arkasındaki hidrostatik basıncı artırarak istinat yapısına gelen aktif toprak itkisini kritik seviyelere ulaştıran temel unsurlardan biridir. Bu tür yapısal risklerin önüne geçilebilmesi adına, ilgili idarelerce ivedilikle durum tespiti yapılmalı ve yüksek riskli bölgelerdeki mühendislik faaliyetleri daha titiz ve mevzuata uygun şekilde yürütülmelidir. Mühendislik standartlarından uzak, denetimsiz ve kalitesiz malzeme ile inşa edilen yapılar, şehirlerimiz ve vatandaşlarımız için açık birer tehdit oluşturmaktadır. Taş istinat duvarları, zemin itkisini kendi öz ağırlıklarıyla çalışan masif yapılardır. Özellikle engebeli topoğrafyalarda ve yüksek kot farkı bulunan yerleşim alanlarında yaygın olarak tercih edilirler. Ancak bu yapıların güvenle hizmet verebilmesi; doğru mühendislik hesaplarına, uygun malzeme seçimine, kesintisiz drenaj yönetimine ve sıkı bir şantiye denetimine bağlıdır. Riskli bölgelerde yüksek duvar tercihleri yanı sıra farklı destek sistemlerini hayata geçirmek gerekmektedir. Bu tarz problemlerin tekrar etmemesi adına, bölgemizdeki tüm taş duvar istinat yapılarının acilen kamusal bir taramadan geçirilmesini ve denetim mekanizmalarının hiçbir taviz verilmeden uygulanmasını gerektirmektedir" ifadelerine yer verildi.